Geçtiğimiz günlerde vizyona giren Christopher Nolan’ın yeni filmi The Odyssey’i büyük bir merakla izledik. Merak etmeyin, henüz izlemediyseniz sorun yok; bu yazı bir film eleştirisi değil. Sadece ana hikâye için pek de önemli olmayan, fakat bana başka bir konunun kapısını açan tarihsel bir anakronizmden yola çıkacağız. Tarih ve edebiyatın dünya literatüründeki en eski ve en…
İnsan yalnızca kendisi hakkında bildiklerinden mi ibarettir? Günlük yaşamda kim olduğumuza ilişkin oldukça düzenli bir anlatı kurarız. Sakin, cesur, dürüst, çekingen ya da mantıklı olduğumuzu düşünür; bazı davranışları kendimize yakıştırırken bazılarını kesin biçimde dışarıda bırakırız. Fakat rüyalarımız, açıklamakta zorlandığımız korkularımız, bastırdığımız dürtülerimiz ve zaman zaman kendimizden beklemediğimiz davranışlarımız bu düzenli anlatının sınırlarını zorlar. Bilincimizin dışında…
İnsan kendisini özgür bir varlık olarak düşünmeye yatkındır. Bir karar verir, bir şeyi ister, başka bir şeyi reddeder ve bütün bunların kaynağının kendi iradesi olduğunu varsayar. Peki bizi bir şeyi istemeye yönelten nedenleri bilmiyorsak, bu özgürlükten ne kadar emin olabiliriz? Baruch Spinoza’nın felsefesi tam da bu rahatsız edici sorunun çevresinde şekillenir. Spinoza için insanı anlamak,…
Bazı filozofları okurken onların kurduğu düşünce sistemini anlamaya çalışırız; bazı filozoflarsa bizi kendi düşüncelerimizi sorgulamaya zorlar. Friedrich Nietzsche benim için ikinci gruptadır. Onun metinlerine her döndüğümde karşıma kesin cevaplar veren bir öğretiden çok, insanın doğru kabul ettiği değerlerin altını kazan bir düşünce biçimi çıkar. Ahlak nereden gelir? İyi dediğimiz şey gerçekten kendiliğinden iyi midir? İnsan…
İskenderiyeli Hypatia kimdi? Antik dünyanın filozof, matematikçi ve astronomlarından Hypatia’nın yaşamını, düşüncesini ve MS 415’teki ölümünü inceliyoruz.
Felsefe tarihine baktığımda bazı düşünürleri ortaya koydukları sistemlerle, bazılarını yazdıkları büyük eserlerle, bazılarını ise kendilerinden sonra bıraktıkları kavramlarla hatırlıyorum. Sokrates söz konusu olduğunda karşıma çok daha farklı bir filozof çıkıyor. Elimizde onun kaleminden çıkmış tek bir kitap, sistematik bir felsefe metni ya da öğrencilerine bıraktığı yazılı bir öğreti bulunmuyor. Buna rağmen yaklaşık iki bin dört…
2025 yılı arkeoloji dünyası için olağanüstü bir yıl oldu. Türkiye’den Peru’ya, Mısır’dan Çekya’ya uzanan geniş bir coğrafyada yapılan kazılar; insanlık tarihinin karanlıkta kalmış birçok dönemini yeniden aydınlattı. Şanlıurfa’daki Karahantepe’de bulunan insan yüzlü T-şekilli sütun, Mardin’de 400 bin yıllık insan izleri, İznik’te ortaya çıkarılan Roma mozaiği ve Peru’nun bulut ormanlarında keşfedilen kayıp şehir yapıları gibi bulgular;…
İnsanlık tarihine dair anlatılar çoğu zaman maddi dönüşümler üzerinden kurgulanır. Örneğin tarımın başlaması, hayvanların evcilleştirilmesi ya da kalıcı yerleşimlerin inşası gibi kırılma noktaları merkeze alınır. Oysa son yıllarda Güneydoğu Anadolu’da ortaya çıkarılan arkeolojik veriler, bu doğrusal anlatının eksik olduğunu düşündürmektedir. Özellikle Karahan Tepe, bana göre yalnızca bir yerleşim alanı değildir. İnsan zihninin kolektif biçimde örgütlenmeye…
Cumhuriyetimizin temelleri ve kuruluşu kadının ve erkeğin ortak mücadelesiyle ve çabasıyla, fedakârlıklarıyla olmuştur. Bu mücadelenin süreci açısından dünya tarihinde eşsiz olduğu bir gerçektir. Bir tarih sevdalısı olarak henüz kuruluşunda bu kadar gönüllülük ve fedakarlık olan başka bir devletin tarihini okumadım. Dünyada hâlâ, çağımızda inanması zor olsa da, üzücü şekilde pek çok temel hakkından mahrum olan…
Bir devletin sınırlarının büyüklüğü ve ordularının gücü, halkın refahı ile ne kadar orantılıdır?Bir ülke düşünün… adalet sadece belirli bir kesim için geçerli, yasalar sizi toplumsal statünüze göre yargılıyor. Zenginlik ise yine belirli bir azınlığın elinde toplanmış durumda. Halk denilen geniş kitle, sistemin devamını sağlayan yoksullar ve kölelerden oluşuyor.Bugüne kadar dünya tarihinde geniş sınırlara ve güçlü…
